AI-geletterdheid: wat het betekent en hoe je het in je bedrijf regelt.

Wat is AI-geletterdheid?

De Europese AI-verordening omschrijft AI-geletterdheid als de vaardigheden, de kennis en het begrip om AI-systemen bewust in te zetten, en om je bewust te zijn van de kansen, de risico's en de schade die AI kan veroorzaken. In gewone taal: je hoeft niet te kunnen programmeren, maar je moet begrijpen wat er gebeurt als je met AI werkt.

Een medewerker die AI-geletterd is, weet bijvoorbeeld dat ChatGPT of Claude soms met grote stelligheid iets verzint, welke gegevens niet in een AI-tool horen, welke tools het bedrijf toelaat en waarom, en dat een voorstel van AI een voorstel blijft: een mens beslist en draagt de verantwoordelijkheid.

Waarom het meer is dan een wettelijke plicht

De meeste problemen met AI op de werkvloer hebben niets met de technologie te maken, wel met hoe mensen ermee omgaan:

• Een verzonnen cijfer in een offerte of een niet-bestaand wetsartikel in een mail aan een klant, omdat niemand het nakeek.
• Klantgegevens in een gratis account, waar ze mogelijk gebruikt worden om modellen te trainen.
• Blind vertrouwen of net helemaal geen vertrouwen. Wie niet weet waar AI sterk in is, laat de grootste tijdwinst liggen of gebruikt AI voor taken waar het niet geschikt voor is.
• Stiekem gebruik. Verbied je AI zonder alternatief, dan gebruiken mensen het toch, met hun eigen accounts en zonder afspraken.

Een team dat weet hoe het met AI werkt, haalt er ook veel meer uit. AI-geletterdheid is dus evengoed een investering in productiviteit als een verplichting.

Wat de AI Act ervan vraagt

Artikel 4 van de AI-verordening geldt sinds 2 februari 2025 voor elk bedrijf dat AI ontwikkelt of gebruikt, hoe klein ook. Sinds de Digitale Omnibus van juli 2026 staat er dat bedrijven maatregelen nemen om de AI-geletterdheid van hun personeel te ondersteunen, rekening houdend met wat mensen al weten en waarvoor ze AI gebruiken. De wet vraagt niet langer dat je een bepaald niveau waarborgt, maar het blijft een verplichting.

De Europese Commissie verduidelijkte in haar vragen en antwoorden wat dat in de praktijk betekent:

• Geen certificaat nodig. Een intern overzicht van opleidingen en andere initiatieven volstaat.
• Je hoeft kennis niet te meten. Een test is niet verplicht, al kan hij helpen om te zien waar nog uitleg nodig is.
• Ook wie namens je werkt. Freelancers, dienstverleners en zelfs klanten die namens je bedrijf met jouw AI-systemen werken, horen erbij.
• Op maat. Wat iemand moet weten, hangt af van zijn rol, zijn ervaring en het soort AI dat hij gebruikt.

Toezicht en handhaving door de nationale autoriteiten gelden sinds augustus 2026. Welke sancties er staan op het niet naleven van artikel 4, bepalen de lidstaten zelf. In België was de toezichthouder begin oktober 2026 nog niet formeel aangeduid. Hoe artikel 4 past in de rest van de wet, lees je in De AI Act uitgelegd.

Wat moet iemand weten? Drie lagen

Niet iedereen hoeft hetzelfde te weten. Een goede aanpak bouwt in lagen:

1. Voor iedereen die AI gebruikt: wat AI is en wat niet, waarom het soms fouten verzint, welke tools en accounts toegelaten zijn, welke gegevens er niet in mogen, wanneer je iets altijd nakijkt en hoe je een goede opdracht geeft.
2. Per rol: de klantendienst weet dat klanten moeten weten wanneer ze met een chatbot praten, sales kijkt prijzen en voorwaarden in een AI-voorstel altijd na, wie personeelszaken doet laat AI geen kandidaten rangschikken, marketing weet wanneer een AI-beeld een label nodig heeft.
3. Voor wie AI kiest of laat inrichten: hoe je een tool beoordeelt, wat er in het contract en de verwerkersovereenkomst staat, welke rol je bedrijf heeft onder de AI Act en hoe je opvolgt of het goed blijft werken.

Zo regel je het in vijf stappen

AI-geletterdheid in vijf stappen

In kaartwie gebruikt welke AI, en waarvoor

Afsprakenop één pagina

Opleidingop de taken die mensen echt doen

Overzichtwie kreeg wat, en wanneer

Opfrissenbij een nieuwe tool, rol of medewerker

1. Breng in kaart wie welke AI gebruikt, en waarvoor. Vergeet de AI niet die in bestaande pakketten zit, zoals je boekhoudprogramma of CRM.
2. Leg afspraken vast op één pagina: welke tools, welk soort account, welke gegevens niet, wat altijd nagekeken wordt en bij wie je terechtkan met vragen.
3. Geef een praktische opleiding op de taken die mensen echt doen, met hun eigen voorbeelden. Een algemene webinar over wat AI allemaal kan, blijft niet hangen.
4. Houd een overzicht bij van wie welke opleiding of uitleg kreeg, en wanneer.
5. Fris op wanneer er een nieuwe tool bijkomt, iemand een nieuwe rol krijgt of een nieuwe medewerker start. Neem het mee in de onboarding.

Zo'n overzicht hoeft niet ingewikkeld te zijn. Een eenvoudig voorbeeld:

Veelgemaakte fouten

• Eén keer een webinar en klaar. AI verandert snel; een korte opfrissing bij elke nieuwe tool werkt beter dan één groot moment.
• Enkel tonen wat kan. Een demo van wat AI allemaal kan, zonder de valkuilen en de afspraken, maakt mensen niet geletterd maar overmoedig.
• Geen afspraken op papier. Zonder geschreven afspraken weet niemand wat mag, en kan je ook niet aantonen wat je deed.
• Freelancers vergeten. Wie namens je met AI werkt, hoort er ook bij.
• AI verbieden. Een verbod zonder alternatief duwt het gebruik naar persoonlijke accounts, net waar je de minste controle hebt.

Hoe wij het aanpakken

Bij een AI-opleiding voor je team werken we op jullie eigen taken en met de tools die jullie gebruiken, of dat nu Claude, ChatGPT, Copilot of Gemini is. Iedereen krijgt de basis, en per rol de valkuilen die ertoe doen. We leggen de afspraken mee vast op één pagina en je krijgt het overzicht van wie wat kreeg er meteen bij. Beginnen jullie pas met AI, lees dan ook Starten met AI in je kmo.

Veelgestelde vragen